English as a second language

ĐÀM TRUNG PHÁP

CÂU CHUYỆN NG HỌC

ENGLISH AS A SECOND LANGUAGE là một “top priority” với nhiều thử thách cho người di dân sang các quốc gia nói tiếng Anh (English-speaking countries). Một thử thách trong đó là khi họ gặp phải những câu nói dựa vào những ẩn dụ (metaphors) hoặc suy diễn (analogies) mà người bản xứ các quốc gia này sử dụng hàng ngày. Đối với những “native speakers” vừa kể thì những câu loại này chẳng có gì mới mẻ hay khó hiểu, nhưng với những di dân đang cố gắng chinh phục Anh ngữ như một sinh ngữ thứ hai (ESL) thì chúng quá mới mẻ và khó hiểu.

Muốn cho họ hiểu rõ một câu Anh ngữ nói hay viết căn cứ vào ẩn dụ hay suy diễn, phương pháp tốt nhất cho một nhà giáo dạy ESL là đặt câu khó đoán nghĩa ấy vào trong một ngữ cảnh (language context) phù hợp cho dễ đoán nghĩa hơn. Bài học chắc chắn sẽ hữu hiệu và thích thú hơn nếu nhà giáo ấy có thể cung cấp phần dịch thuật sang ngôn ngữ mẹ đẻ (native language) của học viên tương đương, càng sát nghĩa càng tốt, ở cuối câu.

Khả năng sử dụng ESL sẽ thăng hoa nhờ vào kiến thức quan yếu nêu trên. Sau đây là một số thí dụ cho khoa sư phạm dạy Anh ngữ cho người Việt mà tôi một cựu chuyên viên môn ngữ học giáo dục (educational linguistics) khá méo mó nghề nghiệp soạn và mời quý bạn đọc xem cho vui (và may ra thấy chúng cũng ít nhiều hữu ích cho chính mình). Phần “giải ảo” ý nghĩa cho các câu thí dụ ấy bắt đầu:

01- Bob was adding insult to injury when he blamed the old lady for driving too slow after he rear-ended her car [vừa đánh trống vừa ăn cướp] [tông vào đuôi xe].

02- It is time for me to hit the hay (sack) because I am dead-tired right now [đi ngủ] [mệt gần chết rồi]. Ngày xưa, tấm nệm giường (mattress) thường là một bao bố (burlap sack) nhét cỏ khô (hay) bên trong để nằm cho êm.

03- Don’t be so impatient! The test results may take some time to come out, so just sit tight and wait for them [kiên nhẫn ngồi mà chờ].

04- Our chain-smoking friend Jim, who was ordered by his doctor to quit the dangerous habit, did go cold turkey successfully [bỏ cái rụp]. “Cold turkey” tức là thịt gà tây chưa nấu (đã nhổ lông nhưng da màu xanh mét còn “nổi” lên những chỗ vết lông bị vặt) được sử dụng để so sánh với màu da trông giống như vậy trong thời gian đầu bị hành hạ của những người nhất quyết từ bỏ tật nghiện rượu hay thuốc lá].

05- Brother, you failed the math exam because you did not study hard enough. So, you have to face the music and take the class again [đối diện với một sự thực lạnh lùng]. Chữ “music” ở đây được dùng để mỉa mai hơn là trách móc người thi rớt vì lười học.

06- During the last meeting, our busy boss told us that, although he had quite a few things to talk about, he was going to cut to the chase because he did not have much time [đi thẳng ngay vào điều quan trọng thôi]. Đặc ngữ hơi kém thân thiện này không nên áp dụng khi giao tiếp với những người có địa vị cao hơn như cấp chỉ huy hay giáo sư đại học của mình.

07- Wow, Lisa, you look like a million dollars (bucks) tonight! I love your dress and your matching shoes [đẹp tuyệt trần]. Đây là lời nịnh đầm tuyệt đỉnh, chỉ ban cho nữ giới thôi, từa tựa như từ ngữ Việt-Hán “thiên kim tiểu thư” (千金小姐).

08- Mr. John Smith truly went from rags to riches. At one point he was on welfare, but he kept working hard and became a wealthy businessman [đi từ rách rưới đến phong lưu].

09- The manager fired the cashier because he had sticky fingers. He had stolen more than 500 dollars in a month [là một kẻ cắp]. Những “ngón tay dính” của một kẻ móc túi là một dụng cụ hành nghề không thể thiếu.

10- The trip to Las Vegas cost me 100 dollars, but I almost broke even because I won 98 dollars in gambling [huề vốn].

11- That family has been living hand to mouth ever since their father lost his job [lấy tay nuôi miệng]. Tiếng Việt có một thành ngữ tương đương nhưng phũ phàng hơn: [tay làm hàm nhai].

12- Hey, Jim, have you found work yet? Nope. There’s nothing out there for me. It’s so darn depressing! I am sure you’ll find something soon. Keep your chin up and don’t stress [Đừng nản chí]. Người thất nghiệp mà trầm cảm thì thường “cúi cầm” nhìn xuống đất.

[ĐTP 3-2019]