Bóng người trong sương mù (Nhất Linh)

BÓNG NGƯỜI TRONG SƯƠNG MÙ

Nhất Linh

(Viết theo truyện một người bạn kể lại)

Ở ngoài, đêm tối như mực. Trong toa hạng nhì, riêng tôi ngồi đối-diện với Trạch, một người bạn cũ, tình-cờ gặp vì cùng đi một chuyến xe. Mười năm trước, bạn tôi còn là một người cầm lái xe lửa, cũng hàn-vi như tôi; bây giờ lại gặp nhau trong toa hạng nhì, hai người cùng ngạc-nhiên và cùng mừng cho nhau.

Lúc nói truyện, tôi thấy bên cạnh bạn có cái hộp khảm rất đẹp, liền cầm lấy xem, rồi tình-cờ mở hộp ra; bạn tôi như có ý không bằng-lòng, nhưng vì nể tôi nên không nói gì. Tôi nhìn vào hộp thấy rất lạ: hộp bịt kính ở trong có một con bướm rất to, hai cánh đã sơ-sác. Tôi hỏi bạn:

– Con bướm này vùng tôi thường thấy luôn quý gì mà anh giữ cẩn-thận thế này?

– Vâng, bướm thường, nói cho đúng thì chính là một con ngài, nhưng đối với tôi

Vừa nói đến đấy xe rầm-rầm đi qua một cái cầu sắt. Bạn tôi lắng tai nghe rồi nói:

– Xe đi qua cầu N. G. Tôi bắt con bướm này chính ở giữa cái cầu này đã mười năm nay …

Thấy bạn có vẻ khác, tôi đoán có truyện gì, liền hỏi:

– Con bướm này chắc cũng có sự tích gì đây?

– Vâng, nhưng sự tích buồn … truyện đã ngoài mười năm: mười năm trước độ anh đi Saigon thì tôi còn là anh cầm lái tầu hỏa. Chính độ ấy tôi chạy con đường này, tình cảnh tôi độ ấy anh đã rõ.

– Cũng như tình-cảnh tôi …

– Nhưng có một việc tôi không nói anh hay, là độ ấy tôi có lấy một người vợ, nhưng giấu nhà, gíấu mọi người, giấu anh. Chúng tôi sống trong cảnh nghèo khổ mà thật lấy làm sung-sướng. Nhưng vì cảnh nghèo, vì nhà tôi không quen chịu được kham-khổ nên người một ngày một yếu dần.

Về sau nhà tôi bị bịnh nặng mà tôi thì vẫn phải đi làm, không ai trông nom ở nhà. Một đêm nhà tôi yếu quá ngất người đi mấy lần, mà chính đêm ấy là đêm tôi được ông chánh cử đi cầm lái chuyến xe riêng chở quan Toàn-quyền. Thật là một dịp rất hay cho tôi. Nhưng tôi biết không thể nào đi được, liền vào kêu với ông Chánh, nói là vợ ốm. Ông Chánh đập bàn, đập ghế, gắt:

– Tôi không biết! Một là mười giờ đêm nay anh phải có mặt ở ga, hai là từ giờ này trở đi, anh đừng bước chân đến đây nữa. Thôi anh ra!

Lời ông Chánh nói quả-quyết, tôi phân-vân không biết nghĩ sao; lúc về nhà, ngồi ở đầu giường, nhìn đến vơ mới biết rằng không đi được, dầu có mất việc làm cũng không cần.

Nhà tôi thấy tôi có vẻ lo nghĩ, hỏi duyên-cớ vì sao, tôi liền đem việc ấy kể cho nhà tôi nghe. Nhà tôi nghe xong, vẻ mặt tươi hẳn lên, bảo tôi rằng:

– Thế cậu đi chứ! Việc gì phải ngần-ngừ! Tôi không việc gì đâu, đã thấy đỡ nhỉều. Chiều mai về mua cái gì làm quà cho tôi đây.

Tôi thấy nhà tôi cười, nói vui vẻ, tôi vững tâm, thay quần áo ra ga. Đến ga đúng mười giờ. Nhưng khi cho xe chạy rồi, tôi mới thấy lo, tôi mới biết là tôi liều. Lúc đó, tôi có cái cảm-giác lạ lắm: hình như tôi đi thế nằy, lúc về chắc không nhìn thấy mặt vợ nữa. Tôi cố định trí để cầm máy, nhưng chỉ được một lúc thôi.

Bỗng cả chuyến xe lửa nghiêng về một bên, rồi lắc-lư như muốn đổ. Người “ét” của tôi, vội bỏ cái sẻng súc than, níu lấy tôi nói:

– Ô hay! hôm nay ông làm sao thế? Chỗ ấy đường cong nguy-hiểm thế mà ông không hãm máy. Ông ngủ à?

Tôi không ngủ nhưng người tuy ở đây mà trí còn nghĩ đến người vợ nằm đợi chết một thân, một mình trong gian nhà nhỏ kia. Mắt tôi hoa lên, mồ-hôi ra ướt đẫm cả người.

Xe đi vào khe núi, hết lên cao lại xuống thấp như có vẻ nhọc-nhằn. Tôi thò đầu ra cửa nhìn thẳng trước mặt, nhưng đêm ấy sương mù đầy trời, không nhìn rõ gì cả, chỉ một mầu trắng xóa dưới ánh hai cái đèn ở đầu toa. Bỗng tôi thấy… rõ-ràng, tôi thấy in trên sương mù một cái hình người đàn-bà mặc áo rộng đứng giang tay. Tôi rụi mắt tưởng mình trông hoảng, nhưng không, hình người đàn-bà vẫn đấy. Tôi gọi người “ét” lại cửa toa, bảo ông ta nhìn rồi hỏi:

– Bác có thấy gì không?

Vừa nói xong hình người vụt biến mất. Bác “ét” thò đầu ra và bảo tôi:

– Chỉ thấy sương mù! Ông lại mê ngủ rồi.

– Không, rõ-ràng tôi thấy có hình người đàn bà in trên sương mù nhưng vừa biến mất.

Người “ét” cười ra vẻ không tin, lấy sẻng súc than cho vào lò, còn tôi vẫn đứng nguyên chỗ cũ đăm-đăm nhìn thẳng trước mặt. Được một lát, hình người đàn bà lại hiện ra, lần này rõ-ràng hơn, hai tay vẫn giang thẳng như muốn ngăn đường không cho xe chạy lên nữa.

Tôi gọi người “ét” nhưng bác ta làm bộ không nghe thấy, cứ cắm đầu xúc than cho vào lò. Tôi biết tôi không mê, tôi biết là cái hình người ấy có thật, mà ai nhìn cũng phải thấy. Tôi đến cầm lấy tay bác “ét” kéo bác ra xem rồi bảo, cả quyết.

– Nhìn xem!

Bác ta há hốc mồm giương to đôi mắt, hốt-hoảng nói:

– Lạ thật! … Ma ông ạ!

Xe tiến đến đâu, cái hình người lui đến đấy, có lúc mờ, có lúc rõ, lơ lửng giữa lưng chừng trời.

Rồi cái hình người ấy vẫy hai tay một cách thong-thả, như có ý bảo chúng tôi đừng tiên lên nữa, có sự gì nguy-hiểm.

Tôi bảo bác “ét”:

– Bác này, có sự gì lạ sắp xẩy ra.

– Vâng, sao cái hình lại như lấy tay làm hiệu bảo ta đứng lại.

Cái hình người trước còn vẫy tay thong-thả, sau vẫy thật nhanh như người tỏ ra ý thất-vọng vì bảo chúng tôi mà chúng tôi không nghe:

– Hay ta dừng xe lại xem sao chắc là ma!

– Không được, tự nhiên vô cớ.

Cón tôi lúc bấy giờ hai tai ù như người mất trí khôn: tôi văng-vẳng nghe có tiếng người ở thật xa đưa lại, tiếng một người đàn bà bảo tôi:

– Đỗ lại! đỗ lại!

Tôi lắng tai, tay nắm chặt ấy cái “phanh” như định hãm rồi lại không dám hãm.

Một lát, tôi lại nghe thấy tiếng người đàn-bà, rõ hơn lần trước, giục tôi:

– Hãm lại! hãm ngay lại!

Lúc bấy giờ tôi không biết gì nữa, nhắm mắt hãm phanh lại thật mạnh. Các toa rùng một cái, bánh xe kêu rít lên trong đêm thanh vắng. Xe chạy từ-từ một quãng rồi đỗ hẳn. Tôi chưa kịp bước xuống, đã thấy người “xếp tanh” cầm đèn chạy lên hỏi:

– Việc gì thế?

Tôi luống cuống không biết trả lời làm sao, vì nói thật ai tin mình. Tôi trả lời một cách mập-mờ:

– Chắc có sự gì lạ. Để tôi cầm đèn đi xem đã.

Lúc bấy giờ mấy ông quan hầu quan Toàn-quyền cũng vừa đến, rồi thấy lạ, đi theo chúng tôi. Vừa đi được một quãng thì nghe trước mặt có tiếng nước chảy ầm-ầm. Tôi định tâm mới nhớ ra rằng đó là cầu N. G.

Mấy đêm ấy mưa lũ, nước chắc chảy xiết, nên mới réo to như vậy. Đến bờ sông, giơ đèn lên soi, mấy người đều kinh hoảng: cái cầu N. G. bị nước nguồn chảy về soáy gẫy làm đôi.

Một ít nữa, nếu không hãm kịp thì cả một chuyến xe riêng trở quan Toàn-quyền đâm nhào xuống sông sâu, chắc không sống sót một ai; tưởng không có cái tai-nạn nào ghê-gớm hơn, thế mà chính vì tôi nên mới không có cái tai-nạn ấy.

Người “xếp tanh” mừng cuốn-quít, hỏi tôi:

– Sao ông biết mà hãm?

– Tôi cũng không hiểu.

Mấy người quan hầu có vẻ mừng, lộ ra mặt súm-sít quanh tôi hỏi rồn, tôi không biết trả lời ra sao, một lát, mọi người đứng giãn ra, quan Toàn-quyền đến; ngài không nề tôi là người lao-động, trong lúc mừng quá, ngài giơ tay bắt tay tôi, cái bàn tay đầy bụi than, rồi ngài tỏ lời khen.

Tôi chắc rồi sau thế nào cũng được trọng thưởng, nhưng trọng thưởng lúc đó đối với tôi cũng như không, tôi chỉ nghĩ đến nhà tôi ở nhà, không biết ra sao. Tôi đi trở lại và thoáng thấy con gì bám ở cái đèn để đầu toa. Nhìn kỹ thì ra một con bướm thật to, vướng vào đèn, đương đập cánh để tìm đường thoát. Chính là con bướm trong cái hộp này đây.

Trông thấy con bướm tôi thốt nghĩ ra ngay. Chính phải rồi, chính là cái hình người đàn bà lúc nãy là cái bóng con bướm này in lên trên sương mù, đầu con bướm là đầu hình người mà hai cánh con bướm đập là hai cái tay người vẫy.

Tôi bắt con bướm rồi định thả cho nó bay đi: sau nghĩ con bướm đã giúp mình được việc, nên giữ lại làm kỷ-niệm. Tôi nhìn vào đồng-hồ trong toa, thấy kim chỉ đúng hai giờ đêm…

Hôm sau tôi vừa về tới cổng nhà thì thằng nhỏ chạy ra báo tin nhà tôi mất, mất vào quãng một giờ đêm qua.

Tôi không hay tin nhảm: tôi chắc đó chỉ là một sự tình-cờ, một sự ngẫu-nhiên, nhưng tôi vẫn yên-trí rằng linh hồn nhà tôi đã nhập vào con bướm này để phù-hộ cho tôi tránh được tai-nạn đêm hôm ấy. Nhưng tránh được tai-nạn mà làm gì, tôi thoát được thân tôi mà làm gì, giầu sang phú-quý bây giờ đối với tôi cũng như không, tôi cũng chỉ như con bướm này, xác đấy mà hồn tận đâu đâu…

Bạn tôi kể xong câu truyện, đậy cái hộp khảm lại rồi thẫn-thờ nói:

– Bây giờ chỉ còn lại cái xác bướm không hồn!

 

SHADOW OF A PERSON IN THE FOG

by Nhất Linh

(Based on a friend’s narrative)

It was pitch black outside. In the second class car, I was sitting opposite to Trach, an old friend, whom I incidentally had run into, riding in the same railroad car. Ten years before, my friend had been a train engineer, and been as poor as I had been; and as we met each other in the second class car, we were both surprised and happy for each other.

While we were conversing, I noticed that there was a beautiful wooden box inlaid with mother-of-pearl sitting next to him, so I picked it up for a closer look, then absent-mindedly opened it; my friend, though he appeared displeased, kept quiet, perhaps out of respect for me. I looked inside the box, and what I saw was strange: the box was encased in glass, and it contained a large butterfly whose wings had become threadbare. I asked my friend:

– I often see this type of butterfly which is very common; what is so precious about this butterfly that you have guarded it this carefully?

– Yes, it’s only a common butterfly, to be exact, it’s a silkworm moth, but to me it …

Right at this moment the train was crossing noisily and loudly on a steel bridge. My friend listened attentively and then said:

– The train is crossing the N. G. Bridge. I have caught this moth right at this bridge for ten years …

Seeing that my friend was acting a bit odd, and I suspected that there was more to the story so I asked him:

– Perhaps there is some story to this butterfly, yes?

– Yes, but it is a sad story… It has been over ten years; it was at the time when you went to Saigon, and I was still a train engineer. It was the time I was driving on this route, as you have been well aware of my situation.

– Yours was the same as mine…

– But there was one thing I did not tell you then, was that I had married a wife, but had kept it a secret from my family, from everyone, and from you. We were living in poverty, yet we were very happy. But because of poverty, which exceeded my wife’s physical endurance ability, she had been gradually losing her health as days had gone by.

Later, when my wife was critically ill but I still had to go to work so there was nobody to care for her at home. One night, she was so weak that she had fainted a few times, but it was the very night I had to drive the special train carrying His Honourable Plenipotentiary. But I knew that it was impossible for me to go, so I went to see the Chief of the Secretariat and told him that my wife had been ill. He pounded on the table and chairs and scolded:

– I don’t know! Either you are here at the station at ten tonight, or you will never set your foot in here again. Now off you go!

Sensing the determination in his words, I became undecided and did not know what to think; but when I came back home, sitting at my wife’s bed’s end and looking at her, I knew I could not go, even though that might have cost me my job.

My wife saw my worriment and asked me the reason why, so I narrated the whole story to her. When that was finished, my wife’s countenance became obviously brighter, and she told me:

– Then you ought to go! There is nothing for you to be hesitant! Don’t worry, nothing will happen to me, I have felt much better now. Remember to buy me some gifts tomorrow afternoon when you come back, dear.

Seeing that my wife was able to talk and laugh, I felt more confident in my heart so I dressed up and went to the station. It was exactly ten o’clock when I reached the station. Having had started and driven the train away, I became worried, and I realized that I had been too daring and taking too much risk. At that moment, I had a very strange feeling: that if I had gone like this, I might have not been able to see my wife’s face on my return. I tried my best to concentrate on driving the train, but my effort lasted only for a moment.

The whole train suddenly lurched to one side and was shaken as if it were turning over. My “aide” quickly dropped his coal shovel, grabbed me and asked:

– Gosh! What has happened to you? That track portion was so dangerously curved but you did not brake the train down. Were you sleeping?

I was not sleeping but despite of my being here, my mind had been on my wife who was lying alone in a small house, waiting for a lonely death to come. My eyes became dazzled, and I began perspiring all over my body.

The train entered into a canyon, ascending and descending in a seemingly labourious manner. I poked my head out, looking straight ahead in vain, because it was densely foggy that night, and all I could see was a bright whiteness under the radiating light of the two lamps at front of the car. Suddenly I saw… I clearly saw a shadow of a woman in a loose coat with arms stretching out against the fog. I rubbed my eyes and thought that my eyesight had become dazzled, but no, the image of the woman was still there. I called the “aide” over to the car’s door, told him to look and asked:

– Have you seen anything?

As soon as I had said it, the image disappeared. The “aide” poked his head out and told me:

– Only the fog! You are becoming sleepy again.

– No, I clearly saw a shadow of a woman in the fog but it has just disappeared.

The “aide’ smiled, looking doubtful, and took the shovel to add coal to the furnace while I was standing at the same place, gazing straight ahead. After a moment, the woman image reappeared, more clearly this time, with arms still stretching out as if wanting to prevent the train from advancing further.

I again called out to the “aide” but he pretended that he wasn’t listening and continued shoveling coal into the furnace. I was fully aware that I was not dreaming, and that the image was real and that it was there for everyone to see. I came to the “aide”, took his arm and told him in a determined voice:

– You look!

He gaped at it with his eyes bulging, and said in a panic:

– So strange! … Perhaps it’s a ghost, sir!

The more the train advanced, the more the person’s image retreated; sometimes it was blurred, other time distinct, hanging in the middle of the sky.

Then that person’s image waved its arms deliberately, as if trying to tell us not to advance anymore, lest something dangerous might happen.

I told the “aide”:

– Man, something strange is going to happen.

– Yes, but why that is that image seems to signal us to stop.

The person’s image waved its arms deliberately at first, but then it waved frantically as though it had become disappointed because we did not do what we had been told:

– Perhaps we should stop to take a look, it’s probably a ghost!

– No, we cannot, with no apparent reason.

And I, with a buzzing in my ears, was like a person who had lost his mind; there was a faint resounding of a woman’s voice telling me:

– Stop! Stop!

– I strained to listen, while my hand gripped the “emergency brake” as though I had wanted to brake but did not dare to.

A moment later, I heard the woman’s voice again, more distinct this time, urging me:

– Stop! Stop immediately!

At that moment I did not care about anything else, I closed my eyes and pulled at the brakes with all my might. All the cars shuddered, the wheels screeching in protest in the stillness of the night. The train slowed down for a distance before coming to a full stop. I did not have time to step down, but the “captain” had already showed up with a lamp in his hand and asked me:

– What’s happening?

I was bewildered and did not know how to answer right away, because nobody would have believed me, had I told them the truth. I replied vaguely:

– There is probably something odd. Let me get a lamp and take a look.

At that moment there were some assistants of His Honourable Plenipotentiary who just came, noticing something strange, and followed us. After walking for a short distance, the sound of a roaring current could be heard. I had to calm down before I could remember that that was the N.G. Bridge.

It had been raining heavily for a few nights, and the current had been flowing swiftly, as heard by the sounds it made. On reaching the riverbank and shedding the light on the river, what we saw frightened all of us: the N.G. Bridge had been broken in half, twisted by the violent current from higher section of the river.

If the train had not braked in time, then in only a moment, the special train carrying his Honourable Plenipotentiary would have plunged

into the deep river, leaving no survivors; one could not imagine a more tragic accident than this one, but thanks to me, the accident did not happen.

The “captain’ was overjoyed and asked me:

– How did you know when to stop?

– I don’t quite understand.

The assistants appeared obviously happy, and they crowded around me, flooding me with questions, questions which I did not know how to answer; a moment later, everyone thinned out, and His Honourable Plenipotentiary appeared; in his excessive joy, he shook my hand, the one covered with coal dust, and uttered his praises.

I was certain that I would be generously rewarded, but that meant nothing to me at that moment, since my mind had been on my wife, wondering how she was at home. I walked back and caught a glimpse of something clinging onto the lamp at the head of the car. A closer look revealed that it was a large butterfly which, having had been stuck into the lamp, was flapping its wings trying to escape. It was the same butterfly in this box.

Looking at the butterfly, I figured out the whole thing in a flash. It was this butterfly which had created the woman’s image in the fog, with its head as her head

and its two wings her two waving arms.

I had intended to release the butterfly after having had caught it, but changed my mind afterwards and kept it as a memento, because it had helped me in my work. I looked at the clock in the car, and it showed exactly two a.m.

When I reached the gate of my house, the boy servant ran out to inform me that my wife had passed away since one a.m. the previous night.

I do not usually believe in trivialities: I am sure that it was just incidental and unintentional, but I am certain that my wife’s soul has done the transmigration into this butterfly to protect and help me avoid the would-be accident that night. But what good does it do being able to avoid the accident, or being able to avoid death; because wealth now means nothing to me, and I am just like this butterfly, being here bodily while my soul is somewhere unknown…

My friend finished the story, closed the inlaid box and dazedly said:

– Now only a soulless butterfly’s body remains!

Translated from Vietnamese into English by Hương Cau Cao Tân on 07 September, 2019, in British Columbia, Canada