Nguyên Sa: Áo lụa Hà đông – Bảy bản dịch tiếng Anh

Nguyên Sa: Áo Lụa Hà Đông

Bảy bản dịch tiếng Anh

Phạm Trọng Lệ sưu tầm

 

Bài thơ tình bất hủ Áo Lụa Hà Ðông (1957)* của thi sĩ và giáo sư triết Nguyên Sa – Trần Bích Lan (sinh 1-3-1932 – mất 18-4-1998) đã được một thế hệ học sinh, sinh viên và dân chúng từ cuối thập niên 50s trở đi ở thủ đô Saigon ưa thích vì lời thơ chân thành, giản dị, nhưng tha thiết trong những câu thơ mới 8 chữ vần ôm bằng và trắc abba ở cuối câu, nhưng tác giả thêm một vần thông ở giữa câu, khi vần ôm không “chỉnh”, và đó là dụng ý của tác giả.

Hãy xem ba khổ đầu bài thơ:

Nắng Saigon anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông

Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng

Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng

Anh vẫn nhớ em ngồi đây, tóc ngắn

Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh

Linh hồn anh vội vã vẽ chân dung

Bầy vội vã vào trong hồn mở cửa

Gặp một bữa anh đã mừng một bữa

Gặp hai hôm thành nhị hỷ của tâm hồn

Thơ học trò anh chất lại thành non

Và đôi mắt ngất ngây thành chất rượu

(*“Tôi dùng hai câu vần trắc và hai câu vần bằng bắt với nhau cho chặt chẽ, nhưng vần thơ có lúc chặt chẽ, có lúc lơi lỏng dựng nên một nền âm thanh đã có những chữ trắc được kiến trúc gắn bó… Tôi… cũng thêm một chữ trắc ở một chỗ nào đó trong câu hai để cho nền âm thanh có kiến trúc đủ chặt chẽ để những âm bằng có đủ hỗ trợ bay lượn trong những không gian của riêng làm thành phối hợp khác lạ….Ðôngcùng được áo vọng âm mát làm cho gần lại, ngắn tiếp nối chặt chẽ trắng lại được tăng cường bởi lắm làm cho khoảng cách giữa quanhdung, vần không bị mòn, được khỏa lấp, chung dung còn làm thành vần phụ vượt khuôn khổ niêm luật, khoảng cách giữa quanhdung càng được gần hơn, cửa được bắt với chữ bữa, hồnnon tương đối không xa …sự phối âm đã chặt chẽ.” Nguyên Sa – Hồi Ký, trong Nguyên Sa Toàn Tập, p. 21.)

Bài thơ được phổ biến hơn sau khi nhạc sĩ Ngô Thuỵ Miên phổ nhạc năm 1971. Sau gần 60 năm, Áo Lụa Hà Ðông đã được ít nhất bẩy người dịch sang tiếng Anh.

Bài viết này nhắm mục đích góp lại những bài dịch từ trước đến nay. Khi đọc lại và so sánh, người đọc sẽ thấy mỗi bản dịch là một cố gắng tiếp cận của mỗi dịch giả muốn chuyển dịch và tái tạo tình và ý của bài thơ sang tiếng Anh để độc giả phần nào cảm được cái không khí lãng mạn và thăng hoa nghệ thuật của Saigon thời ấy. Ðể làm thí dụ cho lối close reading người viết nêu lên vài từ mà mỗi dịch giả hiểu và dịch giống hay khác nhau. Thí dụ “với tay trắng” trong “Với tay trắng em vào thơ diễm tuyệt” hay “chạy trên môi” trong “Em đi rồi sám hối chạy trên môi.”

Trong số độc giả yêu thơ giới trẻ bây giờ, có những người hiểu nhuần nhuyễn cả hai thứ tiếng Việt và Anh, sau khi đọc xong bài thơ này, nghe xong bản nhạc, và xem những bài dịch này, và nếu có hứng thơ, thử chuyển dịch sang tiếng Anh như một cách hiểu của riêng mình về những nét uyển chuyển của ngôn ngữ, ẩn dụ và vần điệu bài thơ thì kết quả –dù ưng ý hay không—cũng sẽ mang lại cho mình những mỹ cảm mới lạ. Dịch là làm sống lại không khí lãng mạn và bối cảnh bài thơ, và của những nếp sống văn hoá của thành phố Saigon vào giữa 1957, lúc bài thơ ra đời.

1. Bồ Ðại Kỳ, 1958

2. Huỳnh Sanh Thông, 1996

3. Phạm Trọng Lệ, 3/25/1998; revised 4/18/98

4. Linh Chân, May 1998

5. Diệp Trung Hà (Dec. 2008)

6. Roberto Wissai. Ngô Khoa Bá, 2013

7. Kim Vũ (Vũ Mạnh Phát), 2015

Áo Lụa Hà Ðông

Nắng Saigon anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông

Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng

Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng

Anh vẫn nhớ em ngồi đây, tóc ngắn

Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh

Linh hồn anh vội vã vẽ chân dung

Bầy vội vã vào trong hồn mở cửa

Gặp một bữa anh đã mừng một bữa

Gặp hai hôm thành nhị hỷ của tâm hồn

Thơ học trò anh chất lại thành non

Và đôi mắt ngất ngây thành chất rượu

Em không nói đã nghe lừng giai điệu

Em chưa nhìn mà đã rộng trời xanh

Anh trông lên bằng đôi mắt chung tình

Với tay trắng em vào thơ diễm tuyệt

Em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết

Trời chợt mưa, chợt nắng chẳng vì đâu

Nhưng sao đi mà không bảo gì nhau

Ðể anh gọi, tiếng thơ buồn vọng lại

Ðể anh giận mắt anh nhìn vụng dại

Giận thơ anh đã nói chẳng nên lời

Em đi rồi, sám hối chạy trên môi

Những ngày tháng trên vai buồn bỗng nặng.

Em ở đâu, hỡi mùa thu tóc ngắn

Giữ hộ anh màu áo lụa Hà Ðông

Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng

Giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng.

Nguyên Sa (tháng 5, 1957)

[Trích trong Nguyên Sa, Thơ, Tập Một, Saigon:

Nhà xuất bản Ðời, 1958, p. 7.]

1. Bản dịch của Bồ Ðại Kỳ

Your Dress of White Silk

Tho Saigon is hot I myself am cool

Because you wore your dress of white silk from Ha Dong

Oh how I love even now that bright color

And still even now my poems are white silk

I remember still now you seated here, your hair short

As the autumn was long, it surrounded us then

My soul swiftly, hastily, painting your form

Hastily graving it deep in my soul

A day I encountered you was a day of joy

And meeting you twice was pure ecstasy

My puerile poems stacked up in a pile

Your eyes, young, wide open, were wine to my soul

You did not speak, but I heard your voice

You looked not at me yet you made the sky mine

I saw you with eyes of a love without end

And your arms of white my poems became

Your comings, you[r] goings, I knew them all

Tho the sun and the rain were nothing to me

But why didn’t we share when we came when we left

I might have spoken what sad poems retain

How I glared, silently, from the corner of my eye

In poems, not aloud, my anger I spoke

And then you were gone, regret came to my lips

And the days and the weeks were weights crushing me

Wherever you are, in long autumns of short hair

Retain for me that white silk from Ha Dong

Oh how I love even now that bright color

And retain in my poems those love-poems of white silk

[English Translation by Bồ Ðại Kỳ, 1958.]

(Nguồn: Nguyên Sa Thơ, Tập Một, Saigon: Nxb Ðời, 1958, p. 118-119;

Reprint in Thơ Nguyên Sa Toàn Tập. Irvine, CA: Nxb Ðời, 2000, pp. 140-141.]

2. Bản dịch của Huỳnh Sanh Thông

The Dress of Ha Dong Silk

In Saigon heat I suddenly felt so cool

because you wore a dress of Hà-Ðông silk.

I’ve always loved that color in a dress–

my poems are still made of raw white silk.

I still recall you sitting there, short-haired,

while all around me autumn seemed so long.

My mind’s eye drew your portrait there and then,

and opening doors, displayed it in my soul.

Meeting you once, I found it a sheer joy–

meeting you twice was heaven for my soul.

My student poems, like a hill, piled up—

your eyes became the wine to make me drunk.

You spoke no word: I heard a melody,

You cast no glance: I saw a vast blue sky.

Upward I looked to you, with prayerful eyes,

and in pure poems reached for your white sleeve.

You came, you went–no warning. Yes, I know

that it will shine or rain with no excuse.

But why take off without a word? I’m left

to call you in sad poems, echoed sounds.

I’m left to curse my eyes which failed to speak,

To curse my poems which said futile words.

You’re gone—remore now whispers on my lips,

And on my shoulders days weigh heavier yet.

Where are you now, my autumn with short hair?

For me please keep the dress of Hà-Ðông silk.

I’ve always loved that color in a dress—

please keep it, my love poem of white silk.

[English Translation by Huỳnh Sanh Thông,

An Anthology of Vietnamese Poems,

New Heaven: Yale University Press, 1996, p. 288.]

3. Bản dịch của Phạm Trọng Lệ

The Dress of Ha-Dong Silk

As I walked under Saigon’s glowing sun,

All of a sudden, I felt a cool breeze

‘cause you wore your ao dai of Ha-Dong silk,

Such color in a dress I adore—boundlessly.

My poems were still as pure as white silk.

I recall you sitting here, your hair short,

But all around you autumn seemed so long.

My soul quickly captured your fair image,

And swiftly displayed it in my open heart.

A day near you: euphoria all day long

Two days with you: second day wedding bliss.

My school poems I stacked up like a hill,

Your eyes were intoxicating wine I drank.

You spoke no word, but I heard your melodious voice,

You cast no glance, yet I saw the blue sky wide open,

That, in vassalage, I beheld with faithful eyes.

With your white hands, you entered splendid poesy.

You came and went—so suddenly—I know,

Like rain or shine, for no single reason.

But why depart, without telling me why,

And let me keep calling your name again,

Only to hear echoes from my sad poems.

Silently I sulked so my eyes looked silly,

I scorned my poem that coud not speak for me.

Now you are gone—sorrow perching on my lips,

All the days weigh heavy on my sad shoulders.

O, where are you, my autumn of short hair?

Keep for me the color in your dress of Ha-Ðong silk,

Such color in a dress I adore—boundlessly.

Keep for me that love poem of white silk.

[English Translation by Phạm Trọng Lệ 3/25/1998;

revised 4/18/1998, reprint in Nguyên Sa: Tác Giả &

Tác Phẩm, Tập II, (1998), pp. 319-330.]

4. Bản dịch của Linh Chân

Silk Dress

In the heat of sunny Saigon, suddenly I felt a coolness

When you appeared, wearing the dress of silk from Ha Dong

Oh how I’ve loved that color so much

My poetry remains like white silk, a color untouched.

I remember you – sitting there, short hair and sweet

All around me Fall dragged on – no end in sight

My soul hurriedly made of you – a sketch

To display in the window of my smitten spirit

Seeing you once, oh what a joyful day I had

Seeing you twice, and it was double happiness

Young naïve verses – piling up and up

Drunken eyes blurry – as if soaked in wine.

You’ve hardly spoken, I already hear music

You’ve hardly looked, the sky’s suddenly blue, infinite

As I looked through a faithful lover’s eyes.

Hands unencumbered, you entered wondrously into a poet’s life

You came, you went, always I was aware

I rained, it shined with no special care

By why didn’t you tell me when you would leave

I called and called, an echo in a sad poem’s lines.

I sulked till my eyes became lifeless

My poetry became choked with anger

You left, and I became a man in his dying bed

Time became a burden I could hardly bear

Where are you now, my sweet young lady with short hair

Preserve that color, please, of silk from Ha Ðong

For me to love always the color your soft dress

Preserve this love poem, please, of soft silk – untouched.

[English translation by Linh Chân, Houston, TX, May 1998,

in Nguyên Sa: Tác Giả & Tác Phẩm, Tập II, (1988), pp. 338-39.]

5. Bản dịch của Diệp Trung Hà

(Translator’s note: The form of Nguyên Sa’s “Áo Lụa Hà Ðông”—

the number of syllables in a line—is preserved in translation.)

Hà Ðông Silk Dress

Saigon sun suddenly cools off

Since your dress is of Hà Ðông silk

I still love that dress’s color

The white silk still sings my verse

I still see you sit here, hair short

The autumn, long, about lingered

My soul rushed to paint your portrait

Laying it in my heart in haste

One day with you one day of bliss

Two days with you eternity

Our student poems I piled high up

And my eyes fermented to wine

You hadn’t said, I still heard lyrics

Hadn’t looked, blue sky already wide

I looked up with amorous eyes

A splendid poem your white hands brought

You came and went suddenly, I knew

It rained then shone, for no reasons

But why left without any word

I called, but echoed the sad poem

I angered, my eyes became lost

Upset with the poems, I’d no words

You left, regrets run on my lips

Days and months sadness weighed heavy

Where are you, my short-haired autumn

Keep for me the Hà Ðông silk dress

I still love that dress’s color

Keep for me the white silk love verse.

[English translation by Diệp Trung Hà, December 2008,

in Firmament (Thế Hữu Văn Ðàn), Vol 2, No. 2, July, 2009, pp. 30-31.]

6. Bản dịch của Roberto Wissai NKBa

Silk Tunic from Hà Ðông Province

The sun in Saigon City was suddenly no longer oppressive to me

Since you appeared in the Hà Ðông silk tunic

I still cherish the color of that dress

And my poem is still on the virgin silk

I still remember you sitting here, sporting hait cut short

While the fall season was lengthening its presence around you

And your portrait was taking shape in a hurry

In my newly opened soul

The first time we met, I was happy

The second time around I was doubly in ecstasy

My poems for you soon stacked up mountain high

My eyes were drunk as if they were soaked with wine

You didn’t yet speak but I already heard the melody

You didn’t yet lift your eyes but the sky was already wide open

And I looked at it with eyes of fidelity

With my hand, you stepped into the wondrous lines of poetry

I understood, you suddenly came and went away

For no reason, rain came and then suddenly stopped

But why you went away without a word of goodbye

Making me cry after you in sad echoes of poetry

Making me crazy with grief and wild in my eyes

I could hardly write any poetic lines

I was full of regrets with your absence

Days and months weighed heavy on my shoulders

Where art thou, the short hair in the season of fall

Please hang on that Hà Ðông silk tunic

I still love the color of that dress

Keep for me the love poem written on the virgin silk

[Quick and rough translation by

Wissai

April 04, 2013

Roberto Wissai/Ngô Khoa Bá.]

[Source: catbuicarolineth.blogspot.com/2013/04/

ao-lua-ha-dong-with-english-translation_6.html.]

7. Bản dịch của Kim Vũ (Vũ Mạnh Phát)

Ha Dong Silk Dress

Walking under the hot Saigon sun, I suddenly felt so refreshed

because you’re wearing a Ha Dong silk dress.

How I’ve loved the color of that attire,

my poetry still retains the color of pure silk white.

I still remember you sitting there in short hair,

and the expanse of the autumn around you is boundless,

I hasten to draw in my mind your portrait,

and hurriedly placed it inside the wide open window of my soul.

I’m so happy to see you if just for once in a day.

If I see you two days in a row, that would really be a feast.

I can stack my debutant poems into a mountain,

and your dreamy eyes produced a wine to make me intoxicated.

You don’t speak, and a marvelous melody rises in the air.

You haven’t started looking, and the clear blue sky already opens up.

I reach up to you with my devoted eyes,

and with your arms in white, you’ve entered my wondrous verse.

You came and go all of a sudden, oh yes I’m quite aware of that,

just like the weather, rainy or sunny without a cause.

but why won’t you tell me when you leave,

so I’d call out for you, and my poem echoes my sadness.

I look silly in the eyes because of my soreness.

I’m angry because my poem seems unable to utter the right sound

After you’re gone, regret runs up to my lips,

On my shoulders, the sad days and months seem to bear down.

Where are you now, o my autumn of short hair?

Please keep for me the color of your Ha Dong silk dress

I still love the color of that lovely apparel so much,

so retain for me this love poem the color of pure white silk.

[English Translation by Kim Vũ (Vũ Mạnh Phát) 11/6/ 2015;

slightly revised 11/9/15]. ■

Viết xong tại Virginia 11/17/2015

PHẠM TRỌNG LỆ